HỘI CHỨNG RUỘT KÍCH THÍCH: sự nhiễu loạn tín hiệu giữa não và đường tiêu hóa
- 25 thg 4
- 4 phút đọc
Đã cập nhật: 2 ngày trước
Khi bạn đi nội soi đại tràng, xét nghiệm máu, thậm chí chụp CT nhưng kết quả trả về luôn là: "Mọi thứ bình thường"! Thế nhưng, những cơn đau bụng ngầm hoặc có lúc quặn thắt hoặc tình trạng bụng đầy hơi, cứ “muốn đi ngoài” ngay trước những sự việc căng thẳng, quan trọng hay nỗi lo tìm nhà vệ sinh mỗi khi ra đường khiến bạn bị ám ảnh trong mỗi chuyến đi xa,..., là những "nỗi niềm khó nói" mà bạn thường phải chịu đựng. Nếu bạn thường bị quấy nhiễu như thế, nhiều khả năng bạn đã bị mắc Hội chứng ruột kích thích (Irritable Bowel Syndrome - IBS) . Đây là một trong những vấn đề tiêu hóa phổ biến nhất hiện nay. Dù không gây nguy hiểm đến tính mạng như ung thư, nhưng IBS gây ra không ít phiền toái và làm giảm chất lượng cuộc sống của người bệnh.
1. Hội chứng ruột kích thích (IBS) là gì ?
Hội chứng ruột kích thích là một rối loạn chức năng của đường ruột. Điều này có nghĩa là khi nội soi đại tràng, bác sĩ không thấy vết loét hay khối u nào, nhưng ruột lại không làm tròn nhiệm vụ của nó. Thay vì co bóp nhịp nhàng để đẩy thức ăn, chất bã, ruột lại hoạt động thất thường: lúc quá nhanh gây tiêu chảy, lúc lại quá chậm gây táo bón.
2. Mối liên hệ mật thiết giữa Hệ thần kinh thực vật và trục Não - Ruột
Để hiểu tại sao Hội chứng ruột kích thích xảy ra, chúng ta cần nhìn vào Hệ thần kinh thực vật – điều khiển tự động mọi hoạt động của cơ thể như nhịp tim, tiêu hóa,... (xem bài Rối loạn thần kinh thực vật).
Hệ này bao gồm 2 hệ:
Hệ giao cảm: Khi bạn bị căng thẳng, hệ này bị kích hoạt, ưu tiên máu cho cơ bắp và tạm thời "bỏ rơi" hệ tiêu hóa.
Hệ đối giao cảm: Khi bạn thư giãn, hệ này mới giúp ruột hấp thụ thức ăn tốt nhất.
Ở người bị Hội chứng ruột kích thích, sự cân bằng này bị phá vỡ khiến cho bộ chỉ huy là não và các dây thần kinh tại ruột liên tục gửi đi những thông tin nhiễu loạn qua con đường gọi là Trục Não - Ruột.
Kết quả là một chút hơi trong bụng vốn bình thường cũng bị não phân tích thành một cơn đau khó chịu; sự căng thẳng, lo âu hoặc dùng thức ăn, nước uống có tính kích thích (thức ăn cay, lên men, bia, rượu, cá phê, nước tăng lực, trà đậm,...) đều có thể kích ứng hệ thần kinh làm cho ruột tăng co bóp , tăng bài tiết làm đau bụng, mắc đi tiêu.
CƠ CHẾ GÂY HỘI CHỨNG RUỘT KÍCH THÍCH
3. Những dấu hiệu nhận biết điển hình
Bạn có thể đang bị tác động của Hội chứng ruột kích thích nếu có các triệu chứng sau ít nhất 1 lần mỗi tuần trong vòng 3 tháng qua:
Đau bụng ngầm hoặc quặn bụng: Cơn đau thường giảm đi đáng kể sau khi đi tiêu.
Chướng bụng, đầy hơi: Bụng căng, khó chịu dù không ăn quá nhiều.
Thay đổi thói quen đi tiêu: Đi ngoài quá nhiều lần hoặc nhiều ngày không đi được.
Tính chất phân thay đổi: Phân lỏng, nát hoặc quá cứng, đôi khi có nhầy nhưng không bao giờ có máu.
Nội soi đại tràng có thể giúp chẩn đoán rõ hơn người bệnh bị mắc Hội chứng ruột kích thích nếu kết quả soi không phát hiện tổn thương bệnh lý.
4. Vòng xoáy bệnh lý: Càng lo càng đau, càng đau càng lo
Đây là "cái bẫy" tâm lý mà nhiều người thường mắc phải:
Tâm lý bất ổn, lo âu, căng thẳng làm ruột co bóp bất thường.
Triệu chứng của IBS xuất hiện làm người bệnh lo lắng, mất ngủ, ngại đi đường xa.
Sự lo lắng lại kích thích hệ thần kinh thực vật, khiến bệnh ngày càng nặng hơn.
5. Giải tỏa cho cái bụng nhạy cảm
Vì bệnh có liên quan đến cả thần kinh và tiêu hóa, việc điều trị cần sự toàn diện:
Về ăn uống: Ăn chín uống sôi, nhai kỹ để giảm tải cho ruột. Tránh các thực phẩm nhiều chất béo dễ gây đầy hơi, nước ngọt có gas và các chất kích thích (cà phê, rượu bia, trà đậm).
Về thần kinh: Vì "não chỉ đạo ruột", nên việc giữ tinh thần lạc quan là liều thuốc cực kỳ hiệu quả. Ngủ đủ giấc, tập yoga hoặc thiền sẽ giúp làm dịu những cơn co bóp của ruột
Về vận động: Thể dục nhẹ nhàng giúp ổn định nhịp sinh học của cơ thể và hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động đều đặn hơn.
6. Khi nào cần đi khám bệnh ?
Đừng nhầm lẫn Hội chứng ruột kích thích với các bệnh nguy hiểm khác. Hãy đi khám bác sĩ ngay nếu bạn có các dấu hiệu cảnh báo sau:
Sụt cân nhanh không rõ lý do.
Đi tiêu ra máu tươi hoặc phân đen, hôi
Sốt, thiếu máu hoặc đau bụng dữ dội.
Hội chứng ruột kích thích (IBS) là một trong những rối loạn chức năng phổ biến. Khi người có hệ thần kinh nhạy cảm gặp áp lực công việc, cuộc sống gia đình gây căng thẳng,... hệ thần kinh thực vật sẽ bị mất cân bằng và gửi đi những tín hiệu sai lệch khiến đường ruột trở nên nhạy cảm quá mức với mọi tác động dù là nhỏ nhất. Khi bạn biết cách lắng nghe cơ thể, điều chỉnh lối sống và giữ cho tinh thần lạc quan, bạn hoàn toàn có thể thiết lập lại sự cân bằng cho hệ thần kinh và đường ruột giúp cải thiện và giảm bớt đáng kể sự quấy nhiễu của IBS.
TS.BS. LÊ MẠNH HÙNG
