Viêm dạ dày do HP: làm sao đây bác sĩ ơi ?

"Bác sĩ ơi, tôi xét nghiệm thấy có vi khuẩn HP, liệu tôi có bị ung thư không? Có cần phải uống thuốc ngay không?" – Đây là nỗi lo chính đáng chung của rất nhiều người, Hãy cùng chúng tôi "giải mã'' vi khuẩn HP và bệnh viêm dạ dày cũng như biến chứng ung thư do chúng gây ra để giải tỏa mối lo này !

Viêm dạ dày do vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) là một trong những bệnh lý tiêu hóa phổ biến trên thế giới. Theo thống kê, khoảng 70% dân số Việt Nam nhiễm vi khuẩn này. Tuy nhiều người sống chung với HP mà không có triệu chứng, không có biểu hiện gợi ý nhưng đây lại là thủ phạm chính gây ra các biến chứng nguy hiểm nếu không được kiểm soát.

1. Thủ phạm mang tên HP: Nhỏ nhưng "có võ"

HP (Helicobacter pylori) là loại vi khuẩn duy nhất có thể sống thoải mái trong môi trường acid đậm đặc của dạ dày. Chúng lây lan rất dễ dàng qua thói quen ăn uống chung đụng, dùng chung bát đũa hoặc vệ sinh không sạch sẽ.

Vi khuẩn Helicobacter pylori

HP gây viêm và ung thư dạ dày bằng cách nào?

Dạ dày có một lớp "áo giáp" bằng chất nhầy để ngăn acid trong dạ dày xâm hại. Vi khuẩn HP là kẻ phá hoại lớp áo giáp này:

• Gây viêm: HP tiết ra men (enzyme) trung hòa acid quanh nó để sống sót, đồng thời giải phóng độc tố làm hỏng lớp chất nhầy bảo vệ. Khi lớp bảo vệ yếu đi, acid dạ dày sẽ tấn công trực tiếp vào niêm mạc của dạ dày, gây ra tình trạng đỏ, sưng (viêm) hoặc loét.

• Gây ung thư: HP gây viêm kéo dài (mạn tính), làm teo niêm mạc dạ dày và dẫn đến biến đổi tế bào (nghịch sản), từ đó hình thành khối u.

Nguy cơ ung thư sẽ tăng cao gấp nhiều lần nếu người nhiễm HP có các thói quen sau:

• Ăn nhiều đồ mặn, thực phẩm lên men (dưa cà muối), đồ nướng cháy.

• Hút thuốc lá và lạm dụng rượu bia.

• Gia đình có người bị ung thư dạ dày.

2. Triệu chứng gợi ý

Viêm dạ dày thông thường (có nhiễm HP hay không) và ung thư giai đoạn đầu có triệu chứng rất giống nhau (đầy hơi, khó tiêu, đau vùng dưới xương ức,...). Tuy nhiên, nếu có các "dấu hiệu báo động" sau đây cần khám tầm soát ung thư ngay:

• Sụt cân không rõ lý do: Giảm cân nhanh dù không ăn kiêng.

• Đau bụng dai dẳng: Cơn đau vùng thượng vị (trên rốn) không còn giảm khi uống thuốc dạ dày thông thường.

• Nôn hoặc đi ngoài phân đen sệt hôi tanh: Dấu hiệu của việc chảy máu từ khối u.

• Ăn mau no: Cảm giác đầy bụng dù chỉ mới ăn một lượng nhỏ thức ăn.

• Nuốt nghẹn hoặc khó tiêu kéo dài: Các triệu chứng này không thuyên giảm sau 2-3 tuần điều trị.

3. Chẩn đoán nhiễm HP

Để xác định có nhiễm HP hay không, bác sĩ thường chỉ định các xét nghiệm sau:

Nội soi dạ dày: Đây là "tiêu chuẩn vàng". Bác sĩ dùng ống soi lấy một mẫu mô nhỏ để xét nghiệm (Test nhanh Urease hoặc giải phẫu bệnh). Phương pháp này giúp quan sát trực tiếp các tổn thương viêm, vết loét hoặc dấu hiệu nghi ngờ ung thư dạ dày

Test hơi thở (C13, C14): Không xâm lấn, độ chính xác rất cao, thường dùng để kiểm tra sau điều trị.

Xét nghiệm phân hoặc máu: Thường dùng trong khảo sát cộng đồng hoặc khi không thể nội soi.

4. Khi nào thì cần điều trị HP?

Không phải cứ có xét ngiệm HP dương tính là phải uống thuốc điều trị.

• Bắt buộc điều trị khi: Có vết loét dạ dày - tá tràng; Có tổn thương tiền ung thư (teo niêm mạc, dị sản ruột); Hoặc trong gia đình (bố mẹ, anh chị em) có người từng bị ung thư dạ dày.

• Cân nhắc điều trị khi: Bạn bị chứng khó tiêu, đầy bụng kéo dài hoặc bạn quá lo lắng và có nguyện vọng muốn diệt trừ vi khuẩn để phòng ngừa.

• Trẻ em dưới 8 tuổi: Trẻ em thường dễ bị tái nhiễm và hệ tiêu hóa chưa ổn định. Bác sĩ chỉ diệt HP cho trẻ khi có các dấu hiệu nghiêm trọng như loét dạ dày, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc trẻ bị chậm lớn, thiếu máu nặng

5. Điều trị HP

Thường phải dùng phác đồ phối hợp kháng sinh và thuốc khác 14 ngày.

• Nguyên tắc: Không được tự ý bỏ thuốc dù thấy bụng đã êm. Việc bỏ thuốc giữa chừng sẽ tạo ra những vi khuẩn kháng thuốc, khiến lần điều trị sau trở nên vô cùng khó khăn.

• Đánh giá sau điều trị: Sau khi dừng thuốc 4 tuần, bạn nên phải kiểm tra lại (thường bằng test hơi thở) để chắc chắn vi khuẩn đã bị tiêu diệt hoàn toàn.

6. Hiệu quả điều trị

Không phải lúc nào cũng "một phát ăn ngay"

• Tỉ lệ thành công: Với các phác đồ hiện tại, tỉ lệ diệt sạch HP lần đầu có thể đạt 85 - 95%.

• Thời gian vàng: Bạn cần tuân thủ tuyệt đối liệu trình 14 ngày. Việc uống thuốc ngắt quãng hoặc bỏ dở giữa chừng chính là lý do lớn nhất khiến vi khuẩn không chết hết mà còn "mạnh lên".

Tại sao điều trị HP thất bại ?

Có 3 lý do chính:

• Vi khuẩn kháng thuốc: Đây là vấn đề nhức nhối tại Việt Nam. Do thói quen tự ý mua kháng sinh uống khi cảm cúm, vi khuẩn HP đã lờn thuốc và tìm cách kháng lại. Tỉ lệ kháng thuốc tại nước ta thuộc hàng cao trên thế giới.

• Không tuân thủ phác đồ: Thuốc điều trị HP thường gây tác dụng phụ khó chịu (đắng miệng, buồn nôn, đi ngoài phân đen, mệt mỏi). Nhiều người uống được 3-5 ngày thấy sợ nên bỏ thuốc, dẫn đến thất bại.

• Độ acid dạ dày quá cao: Nếu thuốc ức chế acid không đủ mạnh, kháng sinh sẽ bị môi trường acid phá hủy trước khi kịp diệt vi khuẩn.

Bị nhiễm lại HP (tái nhiễm)

• Ở Việt Nam, tỉ lệ tái nhiễm sau 1 năm là khoảng 10 - 23% (trong khi ở các nước phát triển chỉ khoảng 2%).

• Lý do: Do thói quen ăn uống gia đình (dùng chung bát nước chấm, gắp thức ăn cho nhau) khiến vi khuẩn lây vòng quanh giữa các thành viên.

7. Phòng ngừa tái nhiễm HP

Việt Nam là quốc gia có số người mắc HP cao và có thói quen ăn uống chung đụng muỗng, đũa, vệ sinh kém nên dễ bị lây nhiễm HP. Vì thế, người bệnh sau khi trị khỏi HP vẫn dễ bị nhiễm lại nếu không lưu tâm thực hiện các biện pháp phòng ngừa sau:

• Xét nghiệm cho cả gia đình và có kế hoạch điều trị cho các thành viên khi có chỉ định vì nếu bạn điều trị khỏi nhưng vợ/chồng hoặc con cái vẫn mang vi khuẩn, bạn sẽ có thể bị lây lại qua đường ăn uống. 

• Dùng bộ bát đũa riêng và sử dụng muỗng, đũa khác để lấy thức ăn từ tô, đĩa lớn khi ăn chung.

HP không quá đáng sợ nếu chúng ta hiểu đúng về nó và biết cách xử lý. Nếu bạn đang cầm trên tay kết quả HP dương tính, đừng quá lo lắng, hãy bình tĩnh trao đổi với bác sĩ chuyên khoa nhiễm - tiêu hóa để được xử lý hiệu quả và phù hợp nhất.

BS. LÊ MẠNH HÙNG