Bệnh gan nhiễm mỡ: Chuyện không chỉ của người thừa cân
- 3 thg 2
- 7 phút đọc
Đã cập nhật: 15 thg 2
Khi nhắc đến gan nhiễm mỡ mọi người thường hình dung đến những người có thân hình quá khổ hoặc những đấng mày râu bụng bia do nhậu thường xuyên. Thế nhưng, y học hiện đại đang cảnh báo một thực tế khác: Có những người gầy, người có cân nặng bình thường nhưng âm thầm mang trong mình "lá gan đầy mỡ" để rồi một lúc nào đó phát hiện ra mình bị viêm gan, xơ gan !
1. Gan nhiễm mỡ là gì ?
Gan nhiễm mỡ là tình trạng lượng mỡ tích tụ trong gan vượt quá 5% trọng lượng của gan. Các tế bào gan bị bao phủ hoặc "thấm" quá nhiều mỡ, làm ảnh hưởng đến chức năng hoạt động bình thường của nó. Giai đoạn đầu, gan nhiễm mỡ thường không có triệu chứng rõ rệt và có vẻ "hiền lành", nhưng nếu không can thiệp, nó có thể tiến triển qua các giai đoạn của Bệnh gan nhiễm mỡ lần lượt như sau:
Gan nhiễm mỡ đơn thuần: Mỡ bắt đầu tích tụ trong các tế bào gan nhưng chưa gây viêm gan.
Viêm gan nhiễm mỡ: Mỡ gây tổn thương tế bào gan (gan có thể hồi phục nếu được phát hiện và điều trị sớm)
Xơ gan: Nếu viêm gan kéo dài (mạn tính) sẽ tạo thành các mô sẹo (xơ hóa) thay thế tế bào gan khỏe mạnh, dần dần làm gan biến dạng, mất chức năng (xơ gan); có nguy cơ cao dẫn đến ung thư gan.
2. Nguyên nhân
Bệnh gan nhiễm mỡ do rượu : xảy ra nơi người uống bia, rượu nhiều; kéo dài trên 05 năm (xem thêm mục Video truyền thông của trang Web: Viêm gan do rượu).
Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu : xảy ra nơi người không uống hoặc uống ít bia, rượu. Từ năm 2023, Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu được thay tên mới Bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa nhằm nhấn mạnh các rối loạn chuyển hóa như: béo phì, tiểu đường, mỡ máu cao, mới là thủ phạm chính.
Nguyên nhân khác : Viêm gan C; viêm gan do thuốc; do rối loạn nội tiết (suy tuyến giáp, suy tuyến yên, buồng trứng đa nang);giảm cân quá nhanh; chế độ ăn uống, sinh hoạt không phù hợp: ăn nhiều đường (trà sữa, nước ngọt, kẹo, chè, trái cây ngọt: mít, sầu riêng,...), nhiều chất béo, nhiều bột (cơm, bánh, mì,..) và ít vận động;...
Các nguyên nhân trên phối hợp với nhau.
Như vậy, không chỉ người thừa cân, béo phì mà người gầy hoặc có cân nặng bình thường vẫn có thể mắc bệnh gan nhiễm mỡ do một hoặc vài nguyên nhân trên gây ra.
3. Xác định gan nhiễm mỡ
Để xác định người bệnh bị gan nhiễm mỡ, bác sĩ thường dựa vào các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh: Siêu âm bụng, chụp X quang cắt lớp vi tính (CT Scan), chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc sinh thiết gan (chọc lấy 1 mẫu gan nhỏ để xem dưới kính hiển vi).
Siêu âm bụng là kỹ thuật thường được áp dụng nhất do dễ thực hiện, không đau, chi phí thấp. Tuy nhiên, siêu âm chỉ giúp phát hiện khi gan đã bị nhiễm mỡ nhiểu. Kết quả siêu âm có thể trả lời gan nhiễm mỡ theo 3 cấp độ:
4. Triệu chứng (biểu hiện) của bệnh gan nhiễm mỡ
Bệnh gan nhiễm mỡ cũng thường được ví như một "kẻ giết người thầm lặng". Bởi vì ở giai đoạn đầu, dễ điều trị khỏi, bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng. Đa số mọi người chỉ phát hiện ra khi đi khám sức khỏe định kỳ hoặc siêu âm bụng vì lý do khác hoặc khi bệnh đã vào giai đoạn mỡ gây viêm gan nặng, xơ gan.
Khi lượng mỡ tích tụ đủ nhiều hoặc bắt đầu gây viêm gan, người bệnh có thể có các dấu hiệu sau:
Thừa cân, béo bụng
Mệt mỏi: cảm thấy uể oải, thiếu năng lượng dù không làm việc quá sức.
Khó chịu vùng bụng phải: Cảm giác nặng nề, căng tức hoặc đau âm ỉ ở vùng dưới sườn phải .
Đầy bụng, khó tiêu.
Nếu bệnh tiến triển sang giai đoạn viêm gan nhiều hoặc xơ gan, các triệu chứng sẽ rõ rệt hơn:
Vàng da, vàng mắt: Do gan bị bệnh nhiều gây ứ mật. Người bệnh sợ đồ ăn dầu mỡ, ngứa da nhưng uống thuốc trị ngứa không giảm; tiểu vàng sậm.
Bụng căng to: Do tích tụ dịch trong ổ bụng (dịch màng bụng, cổ trướng); phù 2 chân
5. Chẩn đoán bệnh gan nhiễm mỡ
5.1. Bệnh gan nhiễm mỡ do rượu:
Chẩn đoán khi người bị GAN NHIỄM MỠ có uống rượu kéo dài trên 5 năm với lượng đáng kể dưới đây:
Nam uống ≥ 3 lon bia HOẶC ≥ 03 chung nhỏ (khoảng30 ml /chung ) rượu mạnh / ngày;
Nữ uống ≥ 2 lon bia HOẶC ≥ 02 chung nhỏ (khoảng30 ml /chung ) rượu mạnh /ngày
5.2. Bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa:
Chẩn đoán khi người không hoặc uống ít bia, rượu bị GAN NHIỄM MỠ và có ít nhất 1 trong 5 yếu tố sau:
Thừa cân / béo phì (tiêu chuẩn người châu Á): BMI ≥ 23 kg/m2 hoặc vòng eo ≥ 90 cm /nam, 80 cm/nữ
Đường huyết cao, thuộc 1 trong các tình huống sau:
Tiền tiểu đường: Đường huyết lúc đói ≥ 5,6 mmol/L (100 mg/dL) hoặc HbA1c ≥5,7%, chưa cần điều trị;
Tiểu đường type 2: Đường huyết lúc đói ≥ 7 mmol/L (126 mg/dL) hoặc HbA1c ≥6,5%;
Tiểu đường đang trị
Huyết áp cao: ≥130/85 mmHg hoặc đang uống thuốc hạ huyết áp.
Chỉ số Triglyceride máu cao: ≥1,70 mmol/L (150mg/dL)/ hoặc đang uống thuốc giảm mỡ máu
Chỉ số HDL-Cholesterol (mỡ tốt) thấp: ≤1,0 mmol/L (40mg/dL)/nam; ≤1,3 mmol/L (50mg/dL)/nữ hoặc đang uống thuốc giảm mỡ máu
5.3. Bệnh gan nhiễm mỡ do rượu và do rối loạn chuyển hóa :
Khi người bệnh bị GAN NHIỄM MỠ có uống bia, rượu nhiều, kéo dài và có rối loạn chuyển hóa
5.4. Bệnh gan nhiễm mỡ do các nguyên nhân khác hoặc phối hợp các nguyên nhân:
Xác định dựa vào nguyên nhân gây bệnh.
6. Điều trị bệnh gan nhiễm mỡ
Tùy thuộc nguyên nhân, mức độ, bệnh đi kèm và nên được bác sĩ có uy tín chuyên môn đảm trách
6.1. Đối với Bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa
Mục tiêu chính là kiểm soát các yếu tố gây hại cho hệ chuyển hóa, Đây là "kiềng ba chân" trong điều trị:
Thay đổi lối sống (quan trọng nhất): Giảm từ từ 5-10% trọng lượng cơ thể là mục tiêu vàng để giảm mỡ và viêm gan. Ưu tiên chế độ ăn nhiều rau xanh, củ, quả, hạt, cá,..; giảm các chất đường, bột, béo. Kiên trì tập thể dục khoảng 30 phút mỗi ngày; Cữ bia, rượu, thuốc lá.
Đừng ngạc nhiên hay phản ứng mạnh khi bạn là người gầy hoặc có trọng lượng cơ thể chuẩn nhưng được bác sĩ chẩn đoán mắc bệnh gan nhiễm mỡ và tư vấn giảm cân !. Bởi vì quanh nội tạng và gan của bạn đã bị tích tụ lượng mỡ quá mức. Giảm khoảng 3 - 5% trọng lượng cơ thể có thể giúp giảm đáng kể lượng mỡ trong gan.
Kiểm soát bệnh nền: Điều trị bệnh tiểu đường, huyết áp và mỡ máu với các thuốc đặt trị và các thuốc hỗ trợ kiểm soát nhiễm mỡ ở gan.
Thuốc điều trị đặc hiệu: Năm 2024, Resmetirom – là thuốc đầu tiên được cấp phép đặc trị cho giai đoạn viêm gan nhiễm mỡ giúp giảm xơ hóa gan; giá rất cao và hiện chưa có tại Việt Nam.
6.2. Đối với viêm gan nhiễm mỡ do rượu
Kiêng rượu tuyệt đối: là điều kiện tiên quyết. Ở giai đoạn sớm, gan có khả năng phục hồi kỳ diệu nếu ngừng nạp cồn.
Hỗ trợ tâm lý và cai rượu: Sử dụng các liệu pháp hành vi hoặc thuốc hỗ trợ để giúp bệnh nhân vượt qua cơn thèm rượu.
Dinh dưỡng: Người nghiện rượu thường bị suy dinh dưỡng nghiêm trọng. Cần bổ sung vitamin nhóm B, acid folic và chế độ ăn giàu đạm để phục hồi tế bào gan.
6.3. Đối với viêm gan nhiễm mỡ do nguyên nhân khác hoặc phối hợp nhiều nguyên nhân
Điều trị theo nguyên nhân
Thuốc hỗ trợ gan
7. Viêm gan nhiễm mỡ ở người nhiễm siêu vi viêm gan B, C
Sự kết hợp các tình trạng bệnh lý này đẩy nhanh tốc độ nhiễm mỡ, xơ hóa, khiến gan suy yếu nhanh gấp nhiều lần so với người chỉ mắc một bệnh. Theo các khuyến cáo quốc tế hiện nay, khi người mắc bệnh gan nhiễm mỡ được chẩn đoán nhiễm siêu vi viêm gan B , C hoặc ngược lại, cần phải tiến hành điều trị ngay với các phác đồ dùng thuốc kháng siêu vi B, C và bệnh gan nhiễm mỡ phù hợp.
Bệnh gan nhiễm mỡ không còn là "của riêng" ở người thừa cân hay người thường xuyên uống bia, rượu. Nó là tiếng chuông cảnh báo về lối sống không phù hợp và sự rối loạn chuyển hóa trong cơ thể con người. Dù là nguyên nhân nào, việc phát hiện sớm qua siêu âm và xét nghiệm máu là cực kỳ quan trọng. Gan có khả năng phục hồi tốt khi bạn cho nó cơ hội ngay từ lúc bị nhiễm mỡ đơn thuần hay chỉ viêm gan nhiễm mỡ nhẹ. Khi gan đã chuyển sang giai đoạn xơ nặng, các phương pháp điều trị chỉ giúp làm chậm tiến triển chứ không thể phục hồi hoàn toàn.
BS. LÊ MẠNH HÙNG
