Bệnh Zona - Những điều bạn cần biết

Zona hay Zona thần kinh (dân gian còn gọi là Giời leo) là một bệnh nhiễm trùng da do sự tái hoạt động của virus Varicella-zoster – thủ phạm gây ra bệnh Thủy đậu trước đó.

Sau khi một người khỏi bệnh thủy đậu, virus này không bị tiêu diệt hoàn toàn mà "ẩn nấp" trong các hạch thần kinh suốt nhiều năm. Khi gặp điều kiện thuận lợi như hệ miễn dịch suy yếu, căng thẳng hoặc tuổi cao, virus sẽ "thức dậy", xâm nhập dọc theo dây thần kinh và gây ra bệnh Zona với tổn thương trên da người bệnh.

1. Triệu chứng điển hình của bệnh

Bệnh Zona thường không xuất hiện ồ ạt ngay lập tức mà diễn tiến qua các giai đoạn:

• Giai đoạn báo trước: Người bệnh cảm thấy đau châm chích, nóng rát hoặc ngứa ran ở một vùng da (thường chỉ ở một bên cơ thể), đôi khi kèm theo sốt nhẹ hoặc mệt mỏi.

• Giai đoạn phát bệnh: Sau 1-5 ngày, các nốt ban đỏ xuất hiện, sau đó nhanh chóng phát triển thành mụn nước tập trung thành chùm. Các mụn nước này thường đi dọc theo đường đi của dây thần kinh, tạo thành khoanh, mảng dải dài và chỉ nằm ở một bên cơ thể (trái hoặc phải), hiếm khi lan sang bên đối diện.

  
  

Tổn thương da do Zona vùng cổ vai trái người bệnh

• Giai đoạn hồi phục: Sau 7-10 ngày, mụn nước vỡ ra, khô lại và đóng vảy.

2. Bệnh Zona có lây không ?

Người bị Zona không lây bệnh trực tiếp cho người khác.

• Người bị lây là những người chưa từng mắc Thủy đậu hoặc chưa tiêm vắc xin Thủy đậu khi tiếp xúc trực tiếp với mụn nước trên cơ thể người bệnh Zona bị nhiễm virus Varicella-zoster sẽ bị bệnh Thủy đậu (không phải bị Zona). Sau khi khỏi Thủy đậu, virus sẽ ẩn náu ở các hạch trong cơ thể  người bệnh, sau này khi có điều kiện thuận lợi sẽ tái hoạt động gây Zona. Vì vậy, chỉ có những người đã từng mắc bệnh Thủy đậu mới có thể mắc bệnh Zona.

• Người đã tiêm ngừa Zona hay Thủy đậu vẫn có thể mắc bệnh khi sức đề kháng suy yếu mà có tiếp xúc trực tiếp với mụn nước của người bệnh Zona hoặc dùng chung khăn mặt, khăn tắm với họ.

• Khi những mụn nước bệnh Zona đã khô, tróc vảy, bệnh không còn khả năng lây nhiễm.

3. Ai dễ mắc bệnh Zona ?

Người từng bị Thủy đậu đều có thể mắc bệnh Zona, nhưng các nhóm người sau có nguy cơ cao hơn:

• Người trên 50 tuổi: Hệ miễn dịch bắt đầu suy giảm tự nhiên.

• Người đang bị stress: Căng thẳng kéo dài làm suy yếu khả năng phòng thủ của cơ thể.

• Người mắc các bệnh nền: Tiểu đường, HIV, ung thư hoặc đang điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch.

• Trẻ em, phụ nữ mang thai chưa mắc hoặc chưa tiêm vắc xin Thủy đậu

4. Biến chứng đáng sợ: Đau thần kinh sau Zona

Nhiều người lầm tưởng Zona chỉ là bệnh ngoài da, nhưng thực tế nó là bệnh của dây thần kinh. Biến chứng phổ biến và đáng sợ nhất là Đau thần kinh sau Zona.

Cơn đau này được mô tả như bị điện giật hoặc dao đâm, kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm sau khi các nốt mụn trên da đã lành hẳn. Một số trường hợp cảm giác đau có thể chuyển qua cảm giác ngứa rất khó chịu. Ngoài ra, nếu Zona mọc ở gần mắt hoặc tai, nó có thể gây giảm thị lực, thính lực hoặc liệt mặt.

5. Điều trị

Điều trị Zona càng sớm càng tốt, không nên để trễ quá 72 giờ đầu kể từ khi mụn nước xuất hiện

• Thuốc kháng virus: Giúp giảm mức độ nghiêm trọng và rút ngắn thời gian bệnh.

• Thuốc giảm đau: Tùy mức độ mà bác sĩ sẽ kê đơn thuốc phù hợp.

• Chăm sóc tại chỗ: Giữ vùng da sạch sẽ, khô thoáng, tránh đắp các loại lá cây lạ để ngăn ngừa nhiễm trùng.

6. Phòng ngừa

Các biện pháp phòng ngừa bệnh Zona bao gồm:

• Tiêm vắc xin:  Tiêm vắc xin phòng bệnh Thủy đậu để ngừa nguy cơ mắc bệnh Thủy đậu, qua đó hạn chế tiến triển thành Zona trong tương lai; Tiêm vắc xin Zona cho người lớn trên 50 tuổi hoặc người từ 18 tuổi có tình trạng suy giảm miễn dịch do bệnh lý hoặc điều trị.

• Hạn chế tiếp xúc gần với người bị bệnh Zona, đặc biệt là trong giai đoạn xuất hiện mụn nước.

• Lối sống lành mạnh: Ăn uống đủ chất, tập thể dục và ngủ đủ giấc để giữ hệ miễn dịch luôn khỏe mạnh.

Lời khuyên: Nếu bạn thấy xuất hiện các nốt mụn nước mọc thành chùm kèm cảm giác đau rát bất thường ở một bên người thì không được tự ý mua thuốc mỡ bôi hay nhai phun thuốc, đắp lá theo dân gian hoặc đi tìm thầy để “phán’’cho hết bệnh. Hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa Nhiễm sớm nhất có thể để được dùng thuốc kháng virus đúng và kịp thời !

BS. LÊ MẠNH HÙNG