Rối loạn thần kinh thực vật: Khi bạn trở thành "người mắc bệnh giả vờ "!

Tim đập thình thịch, khó thở - ngăn ngực; bụng lúc nào cũng như lửa đốt; cảm giác mệt muốn chết !,...nhưng đi khám từ tuyến cơ sở đến tuyến trung ương, từ đa khoa đến chuyên khoa, bạn chỉ nhận được xấp kết quả xét nghiệm hoàn toàn bình thường và lời giải thích từ thầy thuốc: "Do lo nghĩ nhiều , thần kinh nhạy cảm" . Trong mắt người thân, đồng nghiệp, bạn bỗng trở thành kẻ giả vờ, người tưởng tượng ra bệnh hay kẻ yếu đuối về tâm lý. Đó là bi kịch của những người bị rối loạn thần kinh thực vật !

1. Hệ thần kinh thực vật (TKTV)

Trong cơ thể chúng ta có hai hệ thống thần kinh điều khiển các hoạt động:

• Hệ thần kinh động vật (hữu ý): Điều khiển các hành động theo ý muốn. Ví dụ: giơ tay, bước đi, nhai thức ăn.

• Hệ thần kinh thực vật (vô ý): Điều khiển các hoạt động "chạy ngầm" tự động của cơ thể mà chúng ta không thể ra lệnh thực hiện theo ý của mình như: nhịp đập của tim, hơi thở, tiêu hóa, bài tiết mồ hôi, tiêu, tiểu, nhiệt độ cơ thể,...chúng tự làm việc 24/7 ngay cả khi bạn đang ngủ.

Khi hệ thần kinh này mất đi sự cân bằng (quá bị kích thích hoặc quá bị ức chế), cơ thể sẽ bắt đầu phát ra các tín hiệu "lỗi" làm cho các cơ quan bị ảnh hưởng hoạt động loạn xạ khiến người bệnh khó chịu, lo âu, sợ hãi. Tình trạng này thường xuất hiện bất thình lình, kéo dài, lập lại, rồi có thể hết đột ngột như chưa có chuyện gì xảy ra !

2. Nguyên nhân gây rối loạn TKTV

Có nhiều yếu tố dẫn đến tình trạng này, phổ biến nhất là:

• Căng thẳng tâm lý (Stress) kéo dài: Đây là nguyên nhân hàng đầu. Áp lực học tập, công việc hoặc biến cố tình cảm khiến não bộ luôn trong trạng thái báo động.

• Di chứng sau bệnh lý: Các bệnh truyền nhiễm, nhiễm trùng hoặc bệnh mãn tính (tiểu đường, thoái hóa cột sống).

• Lối sống: Thiếu ngủ kinh niên, lạm dụng chất kích thích (rượu, bia, cà phê) hoặc sống trong môi trường ô nhiễm.

• Yếu tố cơ địa: Do di truyền hoặc thay đổi nội tiết tố (tuổi dậy thì, mãn kinh).

3. Các biểu hiện thường gặp

Rối loạn TKTV có thể gây xáo trộn hoạt động của một cơ quan hoặc nhiều cơ quan cùng lúc dù bản thân các cơ quan này không có tổn thương, bệnh lý, gây ảnh hưởng toàn cơ thể.

Hệ Thần kinh tim & Hô hấp

Người bệnh cảm thấy hồi hộp, đánh trống ngực, tim đập nhanh hoặc chậm hoặc không đều (rối loạn thần kinh tim ) dù tim hoàn toàn khỏe mạnh. Đôi khi có cảm giác hụt hơi, khó thở, phải gắng sức để hít vào.

Hệ Tiêu hóa (Thực quản, Dạ dày, Ruột)

• Thực quản: Cảm giác nghẹn ở cổ họng, ngăn ngực, nóng sau xương ức do trào ngược thực quản.

• Dạ dày & Ruột: Đầy hơi, ăn chậm tiêu, buồn nôn hoặc đau bụng âm ỉ. Rối loạn đi tiêu do ruột co bóp quá nhanh (gây tiêu chảy) hoặc quá chậm (gây táo bón) khiến ruột trở nên nhạy cảm quá mức với thức ăn hoặc stress thường gặp trong hội chứng ruột kích thích.

Hệ Tiết niệu (Bàng quang)

Gây ra tình trạng bàng quang kích thích (tăng động): Đi tiểu nhiều lần, tiểu gấp, nhưng mỗi lần lượng nước tiểu không nhiều. Cũng có khi bàng quang lười biếng, co bóp ít nên tiểu ra không hết phải rặn tiểu. Điều này gây phiền toái lớn trong sinh hoạt hàng ngày.

Biểu hiện Tâm thần kinh & Cảm xúc

• Lo âu: Luôn cảm thấy bất an, sợ hãi vô cớ về bệnh tật.

• Rối loạn giấc ngủ: Khó vào giấc, ngủ không sâu, hay gặp ác mộng.

• Rối loạn bài tiết: Đổ mồ hôi trộm (đặc biệt ở lòng bàn tay, bàn chân) bất kể thời tiết nóng hay lạnh.

4. Chung sống và điều trị rối loạn TKTV

Vì đây là rối loạn chức năng hoạt động, thường lập đi lập lại, chứ không do tổn thương hay bệnh của các hệ cơ quan bị ảnh hưởng, việc điều trị cần kiên trì và kết hợp nhiều phương pháp:

1. Liệu pháp tâm lý: Học cách quản lý stress, tập thiền, yoga; giữ tinh thần lạc quan.

2. Lối sống điều độ: Ngủ đủ 7-8 tiếng, hạn chế trà/cà phê sau 4 giờ chiều. Tập thể dục nhẹ nhàng như đi bộ hoặc bơi lội.

3. Sử dụng thuốc: Tùy vào triệu chứng, bác sĩ có thể cho thuốc an thần nhẹ, thuốc điều chỉnh nhịp tim hoặc thuốc hỗ trợ tiêu hóa. Lưu ý: Tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị.

 Rối loạn thần kinh thực vật dù gây khó chịu nhưng không nguy hiểm đến tính mạng. Thay vì quá lo lắng (càng lo càng bị nặng), bạn hãy tập trung vào việc thư giãn và duy trì lối sống lành mạnh.

BS. LÊ MẠNH HÙNG