Trào ngược dạ dày thực quản: Tại sao trị hoài không hết ?
- 23 thg 1
- 5 phút đọc
Đã cập nhật: 15 thg 2
Trào ngược dạ dày thực quản (Gastroesophageal Reflux Disease_GERD) là bệnh lý tiêu hóa mạn tính, trong đó axit dạ dày thường xuyên trào ngược lên thực quản, gây kích ứng niêm mạc, thường dẫn đến chứng ợ nóng, nôn trớ và khó nuốt, cảm giác nghẹn ngực, gắt họng gây ho,...Các thuốc điều trị giảm tiết hoặc trung hòa axít dạ dày uống kéo dài có tác dụng làm dịu bớt, làm hết các triệu chứng khó chịu nhưng sau đó chúng dể dàng quay lại sau khi ngưng thuốc, bởi vì...
1. Trào ngược dạ dày thực quản là gì ?
Bình thường, thức ăn đi từ miệng xuống dạ dày qua một cái ống gọi là thực quản. Giữa thực quản và dạ dày có một "cánh cửa" (cơ thắt thực quản). Cánh cửa này chỉ mở ra khi ta nuốt thức ăn vào và đóng chặt (cơ thắt xiết lại) ngay sau đó để ngăn không cho dịch vị trào ngược lên. Bệnh trào ngược dạ dày thực quản xảy ra khi "cánh cửa" này bị hở hoặc yếu đi, khiến axít, dịch mật và thức ăn từ dạ dày trào ngược lên thực quản, gây tổn thương niêm mạc và tạo ra cảm giác khó chịu.
2. Tại sao bị trào ngược? (Cơ chế bệnh sinh)
Trào ngược dạ dày thực quản liên quan chặt chẽ với sự rối loạn của hệ thần kinh thực vật vốn giữ vai trò quan trọng trong chỉ huy, điều khiển hoạt động của dạ dày và thực quản.
Hệ thần kinh thực vật gồm hai phe đối lập nhưng luôn hoạt động cân bằng nhau:
Hệ đối giao cảm (Dây thần kinh số X): Giúp tiết axít, co bóp dạ dày tiêu hóa thức ăn và đóng kín " cánh cửa '' thực quản.
Hệ giao cảm: khi bị kích hoạt sẽ ức chế hệ tiêu hóa làm giảm tiết axít, giảm co bóp dạ dày gây đầy bụng khó tiêu.
Khi người bệnh bị căng thẳng (stress) kéo dài, lo âu hoặc mất ngủ, sự cân bằng này bị phá vỡ, gây ra rối loạn thần kinh thực vật (xem bài Rối loạn thần kinh thực vật), nó giống như một bộ máy điều khiển bị "chập mạch", dẫn đến bệnh trào ngược dạ dày thực quản theo những cách sau:
1/."Cánh cửa" thực quản đóng mở sai thời điểm
Dây thần kinh số X chịu trách nhiệm giữ cho cơ thắt thực quản (cánh cửa ngăn dạ dày và thực quản) đóng chặt. Khi hệ thần kinh thực vật rối loạn, dây thần kinh số X bị kích thích làm tăng tiết axít, tăng co bóp dạ dày và mở ''cánh cửa'' thực quản khiến axít trào ngược lên thực quản phía trên gây bỏng rát.
2/. Dạ dày "lười biếng" chậm làm rỗng gây tăng áp lực trong dạ dày
Hệ thần kinh thực vật điều khiển nhịp co bóp của dạ dày để đẩy thức ăn xuống ruột non. Khi bị rối loạn, dạ dày giảm tiết axít, co bóp yếu hoặc không đồng bộ, khiến thức ăn bị ứ đọng lại lâu hơn bình thường, thức ăn cũ lên men, sinh hơi, làm tăng áp lực bên trong dạ dày và đẩy ngược dịch vị lên thực quản.
3/. Tăng nhạy cảm với cơn đau (Cảm giác ảo)
Ở người bình thường, một chút axít trào lên có thể không gây cảm giác gì. Nhưng khi bị rối loạn thần kinh thực vật, các đầu dây thần kinh ở thực quản trở nên quá nhạy cảm, chỉ cần một lượng axít rất nhỏ, hoặc thậm chí chỉ là hơi cay, cũng khiến não bộ phát tín hiệu đau như bị bỏng rát thực sự. Điều này giải thích tại sao nhiều người đi nội soi thấy thực quản rất sạch nhưng vẫn thấy đau rát cổ họng triền miên.
4/. Vòng xoắn bệnh lý: Stress - Trào ngược - Stress
Rối loạn thần kinh thực vật thường đi kèm với căng thẳng tâm lý:
Stress làm rối loạn thần kinh thực vật.
Thần kinh rối loạn gây trào ngược dạ dày.
Trào ngược gây khó chịu, mất ngủ, lo lắng về bệnh tật.
Sự lo lắng này lại làm Stress nặng hơn.
3. Các dấu hiệu nhận biết (Triệu chứng)
Ợ nóng: Cảm giác nóng rát lan từ vùng thượng vị (trên rốn) lên dọc sau xương ức, đôi khi lên tận cổ họng.
Ợ chua: Thấy vị chua hoặc đắng trong miệng, nhất là khi nằm hoặc sau khi ăn no.
Khó nuốt, vướng cổ, ngăn ngực: Cảm giác như có vật gì chặn ở họng, gây hắng giọng liên tục.
Triệu chứng dễ nhầm lẫn: Ho khan kéo dài, viêm họng mạn tính, đau ngực (dễ nhầm với bệnh tim).
4. Các xét nghiệm thường làm
Nội soi dạ dày: Bác sĩ dùng một ống nhỏ có camera để quan sát trực tiếp vết loét hoặc vùng viêm trong thực quản và dạ dày.
Siêu âm bụng: Để loại trừ các nguyên nhân gây đau bụng khác như sỏi mật.
5. Điều trị
Điều trị trào ngược dạ dày thực quản là một "cuộc chiến" dài hạn, cần sự kết hợp giữa thuốc và lối sống:
Dùng thuốc:
Các loại thuốc giúp giảm tiết axít dạ dày hoặc thuốc gói dạng gel trung hòa axít, tạo màng ngăn, để chặn dịch vị không trào lên.
Lưu ý: Phải uống theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý ngưng thuốc khi thấy vừa đỡ đau.
Chế độ ăn uống:
Không ăn quá no: Nên chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày.
Kiêng "tứ đổ tường" của dạ dày: Đồ chua (chanh, giấm), đồ cay (ớt, tiêu), đồ uống có gas và chất kích thích (rượu, bia, cà phê đậm).
Ăn chậm, nhai kỹ: Giúp giảm tải cho dạ dày.
Thói quen sinh hoạt:
Không nằm ngay sau khi ăn: Hãy đợi ít nhất 2 đến 3 tiếng sau khi ăn mới được nằm hoặc đi ngủ.
Kê cao đầu vai: Khi ngủ, hãy kê cao phần đầu và vai khoảng 15cm (không phải chỉ kê gối cao mà là kê cả phần nửa thân trên) hoặc nằm nghiêng trái.
Giảm cân: Nếu bạn đang thừa cân, việc giảm vài cân sẽ làm giảm áp lực lên dạ dày đáng kể.
Mặc đồ thoải mái: Đừng mặc quần quá chật hoặc thắt thắt lưng quá chặt.
Để chấm dứt tình trạng "trị hoài không hết" của trào ngược dạ dày thực quản, bạn cần một chiến lược toàn diện: tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa, học cách quản lý stress để xoa dịu hệ thần kinh thực vật và kiên trì thay đổi lối sống. Hãy nhớ, thuốc chỉ là hỗ trợ, sự bình an trong tâm trí và kỷ luật trong ăn uống mới là gốc rễ để chữa trị, kiểm soát hiệu quả bệnh trào ngược dạ dày thực quản !
BS. LÊ MẠNH HÙNG
