Viêm gan B: Khi nào cần điều trị - Điều trị đến khi nào ?

"Tôi có cần điều trị thuốc kháng siêu vi B ngay không ?  Điều trị đến khi nào thì dừng ? " Đó là những câu hỏi thường được nêu ra từ người phát hiện bị nhiễm siêu vi B .Việc hiểu đúng về các thời điểm và cách thức điều trị là chìa khóa để bảo vệ lá gan của bạn.

1. Viêm gan B

Viêm gan B là bệnh truyền nhiễm do siêu vi viêm gan B (HBV) còn gọi là siêu vi B gây ra. Siêu vi B tấn công tế bào gan gây viêm, hoại tử có thể dẫn đến xơ gan và ung thư gan. Khi siêu vi B xâm nhập vào cơ thể người, chúng gây 02 bệnh cảnh:

• Người mang mầm bệnh (nhiễm siêu vi B): siêu vi B sống, tăng sinh trong gan nhưng chưa gây viêm gan, chức năng gan vẫn bình thường.

• Người bị bệnh viêm gan B: siêu vi B hoạt động mạnh, tăng sinh và tấn công làm tổn thương tế bào gan (men gan tăng cao)

2. Khi nào cần điều trị ?

Không phải ai nhiễm HBV cũng phải dùng thuốc điều trị ngay. Việc điều trị thường được bác sĩ chỉ định dựa trên 3 yếu tố chính:

- Tình trạng tổn thương gan: Men gan (ALT) tăng cao gấp 2 lần bình thường trở lên.

- Số lượng siêu vi B trong máu (HBV-DNA) : ở mức cao.

- Mức độ xơ hóa gan: từ xơ hóa trung bình (F2) trở lên, xác định qua siêu âm đàn hồi mô gan hoặc xét nghiệm chuyên sâu khác.

Việc điều trị viêm gan B có những bước chuyển mới trong giai đoạn 2024–2025. Xu hướng chung của thế giới hiện nay là "mở rộng và đơn giản hóa" để nhiều người được điều trị thuốc thay vì chờ đến khi gan bị tổn thương nặng mới điều trị. Việc điều trị được phép tiến hành sớm hơn nơi những người nhiễm HBV có nguy cơ bệnh diễn tiến gây xơ gan, ung thư gan khi họ có 1 hoặc nhiều yếu tố sau:

• Số lượng siêu vi B trong máu (HBV DNA) > 2.000 IU/mL và men gan (ALT) cao hơn mức bình thường là đã được cho điều trị (trước đây thường yêu cầu trên 20.000 IU/mL).

• Người có xơ hóa gan: Tất cả những ai có mức độ xơ hóa từ trung bình (F2) trở lên đều cần điều trị ngay, không cần quan tâm men gan hay số lượng siêu vi B nhiều hay ít.

• Người đang mắc các bệnh: Tiểu đường, Bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa (MASLD),… hoặc đồng nhiễm với siêu vi viêm gan C, HIV.

• Có người thân trong gia đình bị xơ gan hoặc ung thư gan

3. Thuốc điều trị dạng uống

Hiện nay, theo Hướng dẫn của Bộ Y tế, các loại thuốc uống trị siêu vi B là lựa chọn ưu tiên do hiệu quả cao, ít tác dụng phụ, dùng đơn giản (mỗi ngày 1 viên), chi phí thấp. Thuốc không tiêu diệt hoàn toàn siêu vi B mà ngăn chúng tăng sinh giúp gan có thời gian hồi phục và giảm nguy cơ xơ gan, ung thư.

4. Thời gian điều trị lâu dài, có thể suốt đời – Ngưng thuốc phải thận trọng và theo dõi sát

• Mục tiêu điều trị viêm gan B hiện nay vẫn là kiểm soát sự tăng sinh của siêu vi B ở mức "dưới ngưỡng phát hiện", ngăn ngừa xơ gan, ung thư gan chứ không phải trị khỏi bệnh . Nguyên do: Siêu vi B có dạng "mã di truyền" (gọi là cccDNA) ẩn nấp rất sâu trong nhân tế bào gan, giữ vai trò quan trọng cho quá trình tăng sinh của siêu vi B. Thuốc uống điều trị viêm gan B hiện nay chưa loại trừ được cccDNA mà chỉ ngăn chặn sự hình thành HBV DNA

  ( thành phần quan trọng cấu thành nên siêu vi B), khiến cho sự tăng sinh của siêu vi B bị gián đoạn.

• Sau khoảng 12 tuần điều trị, để đánh giá hiệu quả, người bệnh được cho làm xét nghiệm định lượng HBV DNA. Nếu kết quả HBV DNA giảm nhiều so với khi khởi đầu, thậm chí “dưới ngưỡng phát hiện” có nghĩa là có đáp ứng điều trị, thuốc đang uống có hiệu quà, việc điều trị vẫn tiếp tục và kéo dài.

• Nếu ngưng thuốc điều trị, ngay cả khi có kết quả điều trị HBV DNA “dưới ngưỡng phát hiện” kéo dài, thì vẫn có khả năng cao siêu vi B được kích hoạt, tăng sinh gây viêm gan bùng phát hoặc diễn tiến sang xơ gan, ung thư gan. Vì vậy, người bệnh không được tự ý ngưng thuốc khi đang trị, Nếu muốn ngưng, người bệnh phải trao đổi, hỏi ý kiến bác sĩ điều trị và phải được theo dõi giám sát chặt chẽ sau khi ngưng thuốc.

• Người xơ gan: phải uống thuốc suốt đời không được ngưng !

Mỗi người nhiễm HBV có một tình trạng sức khỏe, độ tuổi và mức độ tổn thương gan khác nhau, không có một phác đồ chung cho tất cả mọi người. Có người chỉ cần theo dõi định kỳ mỗi 3-6 tháng, nhưng có người phải uống thuốc điều trị ngay và khi đã điều trị thì phài uống thuốc lâu dài, thậm chí cả đời. Nếu phát hiện bị nhiễm siêu vi B, bạn hãy tìm đến bác sĩ chuyên khoa Viêm gan - Truyền nhiễm để được khám, tư vấn và điều trị hiệu quả !

TS.BS. LÊ MẠNH HÙNG