Xơ hóa gan, xơ gan: hiểu sao cho đúng !

Anh T. ngồi lặng người trước phòng khám, tay run run cầm tờ kết quả đo độ cứng của gan (FibroScan) có dòng chữ "Xơ hóa gan giai đoạn F2". Anh lo lắng vì nghĩ mình bị xơ gan giai đoạn 2. Trong tâm trí anh, viễn cảnh "bụng ỏng, da vàng" đã hiện ra. Thế nhưng, khi được bác sĩ giải thích: “Xơ hóa F2 mới chỉ là giai đoạn gan đang khó chịu vì bị bệnh kéo dài; khi mức xơ hóa là F4 thì mới đúng là xơ gan” thì anh mới biết là mình hiểu lầm !

1. Xơ hóa gan

Xơ hóa gan là tình trạng mô sẹo tích tụ quá mức trong gan do tổn thương tế bào gan kéo dài, làm thay đổi cấu trúc và dần làm suy giảm chức năng gan. Xơ hóa gan diễn tiến từ F0 (không xơ) đến F4 (xơ gan). Xơ gan (F4) là mức độ nặng nhất của quá trình xơ hóa gan.

2. Nguyên nhân, đánh giá xơ hóa

• Nguyên nhân: Chủ yếu do viêm gan siêu vi (B, C), lạm dụng rượu bia kéo dài, bệnh gan nhiễm mỡ do chuyển hóa (béo phì, tăng mỡ máu, tiểu đường),…

• Đánh giá mức xơ hóa: Có thể đánh giá mức độ xơ hóa của gan dựa vào kết quả xét nghiệm men gan AST, ALT, số lượng tiểu cầu và tuổi để tính điểm Chỉ số xơ hóa (APRI, FIB-4) hoặc Sinh thiết gan ( dùng kim chọc vào gan để lấy ra một mẫu gan nhỏ, xem xét mức tổn thương tế bào gan gan dưới kính hiển vi) nhưng Đo độ đàn hồi mô gan là phương pháp giúp xác định các cấp độ xơ hóa gan đang được sử dụng phổ biến với các ưu điểm:

Không xâm lấn: Không đau, không chảy máu, thực hiện nhanh.

Phát hiện sớm, xác định được các mức độ xơ hóa: Có thể phát hiện xơ hóa ngay từ khi chưa có triệu chứng.

Đo độ đàn hồi mô gan

Các cấp độ xơ hóa gan

• F0 (Gan bình thường): Gan khỏe mạnh, chưa có dấu hiệu tổn thương.

• F1 (Xơ hóa nhẹ): Bắt đầu xuất hiện các dải xơ mỏng quanh mạch máu nhưng chưa ảnh hưởng đến chức năng gan.

• F2 (Xơ hóa trung bình): Các dải xơ lan rộng hơn, bắt đầu làm thay đổi cấu trúc vi mô của gan.

• F3 (Xơ hóa nặng): Các dải xơ nối liền với nhau tạo thành "cầu nối". Lúc này gan bắt đầu suy yếu rõ rệt.

• F4 (Xơ gan): Đây là giai đoạn cuối. Mô xơ chiếm ưu thế, làm gan biến dạng, chai cứng và mất chức năng.

3. Triệu chứng (thường xuất hiện ở giai đoạn xơ hóa nặng: F3 hoặc xơ gan: F4)

• Mệt mỏi, chán ăn.

• Đau tức hạ sườn phải, đầy bụng, khó tiêu.

• Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu.

• Chảy máu mũi, chảy máu chân răng, nôn ra máu, tiêu phân đen.

• Phù chân, cổ trướng (dịch trong màng bụng ). 

4. Chẩn đoán

• Xét nghiệm máu: Số lượng tiểu cầu, men gan (AST, ALT), chức năng gan; tính điểm Chỉ số xơ hóa: APRI (Aspartate aminotransferase-to-Platelet Ratio Index) hoặc FIB-4 (Fibrosis-4)

• Chẩn đoán hình ảnh: Siêu âm gan, Fibroscan (đo độ cứng gan), CT scan, MRI.

• Sinh thiết gan: Lấy mẫu mô gan để đánh giá mức độ tổn thương (ít dùng hơn).

5. Điều trị

• Loại bỏ nguyên nhân: Ngưng dùng bia rượu; điều trị các bệnh: viêm gan (B, C), viêm gan nhiễm mỡ, tiểu đường, cao huyết áp, tăng mỡ máu.

• Thay đổi lối sống: Chế độ ăn lành mạnh (chia nhỏ bữa ăn, ít chất béo, nhiều rau củ quả). Vận động, tập thể dục khoảng 30 phút/ ngày.

• Nhập viện điều trị: Khi xơ gan mất bù có biến chứng nặng (xuất huyết tiêu hóa, nhiễm trùng huyết, nhiễm trùng dịch báng, rối loạn tri giác, dịch màng bụng lượng nhiều,...). 

Phát hiện sớm và điều trị triệt để nguyên nhân là chìa khóa để ngăn chặn xơ hóa tiến triển , bảo vệ gan không diễn tiến xấu đến mức xơ gan (F4)

BS. LÊ MẠNH HÙNG